Duidelijkheid vooraf in plaats van onzekerheid achteraf
Wanneer ben je écht zelfstandig ondernemer en wanneer lijk je – juridisch gezien – toch meer op een werknemer? Tot nu toe was dat onder de Wet DBA vaak onduidelijk en werd het pas achteraf beoordeeld. Het nieuwe wetsvoorstel ‘Zelfstandigenwet’ keert dat om: vóór je begint weet je al waar je aan toe bent. De wet brengt drie belangrijke onderdelen met zich mee:
- De Zelfstandigentoets: vijf criteria waarmee je aantoont dat je echt zelfstandig ondernemer bent.
- De Werkrelatietoets: vier punten die bepalen of de samenwerking géén verkapt dienstverband is.
- Een onafhankelijke commissie die op verzoek bindende uitspraken kan doen, zodat je niet meteen naar de rechter hoeft.
Zelfstandigentoets: gaat over jou als ondernemer
Met deze toets toon je aan dat je juridisch gezien een zelfstandige bent. Voldoen aan alle vijf voorwaarden betekent dat je als ondernemer wordt gezien. Voldoen je niet aan alle eisen? Dan val je onder werknemerschap.
Je hoeft niet elk voorbeeld onder een voorwaarde af te vinken, maar er moeten er wel een of meer op jou van toepassing zijn.
| Officiële voorwaarde | Wat het betekent | Voorbeelden |
|---|---|---|
| Je werkt voor eigen rekening en risico | Je loopt ondernemersrisico | Geen loondoorbetaling bij ziekte, meerdere opdrachtgevers, kans op wanbetaling |
| Je voert een deugdelijke administratie | Je hebt je administratie op orde | KVK-inschrijving, zakelijke bankrekening, btw-nummer, correcte facturen |
| Je treedt naar buiten als ondernemer | Je bent zichtbaar op de markt | Eigen website, logo, marketing, investering in tools of scholing |
| Je hebt iets geregeld bij arbeidsongeschiktheid | Je hebt een vangnet als je niet kunt werken | AOV, broodfonds of financiële buffer |
| Je zorgt voor pensioenopbouw | Je denkt aan later | Lijfrente, pensioenbeleggen, oud pensioen voortzetten, beleggen of vastgoed |
Werkrelatietoets: gaat over de samenwerking
Ook belangrijk: hoe ziet de samenwerking met je opdrachtgever eruit? De wet noemt vier kenmerken van een echte zelfstandige werkrelatie. Scoor je op alle vier ‘ja’, en voldoe je ook aan de zelfstandigentoets? Dan mag je als zelfstandige werken.
| Officiële voorwaarde | Wat het betekent |
|---|---|
| Vrijheid van werkorganisatie | Jij bepaalt hoe je werkt |
| Vrijheid van werktijd | Jij bepaalt wanneer je werkt |
| Geen hiërarchische controle | Alleen het eindresultaat wordt beoordeeld, niet je werkproces |
| Geen arbeidscontract beoogd | Jij en de opdrachtgever willen geen loondienst, en handelen daar ook naar |
Voorbeeld: Je bouwt een webshop. De opleverdatum is 1 augustus, maar jij kiest zelf waar, wanneer en hoe je het doet. Je opdrachtgever beoordeelt alleen het eindresultaat. Voldoen jij én je opdracht aan alle criteria? Dan ben je veilig als zzp’er.
Maatwerk per sector om schijnzelfstandigheid aan te pakken
In sectoren waar vaker sprake is van schijnzelfstandigheid, kunnen extra regels gelden: het ‘sectoraal rechtsvermoeden van werknemerschap’. Voldoe je als zzp’er in zo’n sector niet aan de meeste aanvullende criteria? Dan word je automatisch als werknemer gezien – tenzij jij het tegendeel bewijst.
Andere sectoren worden hiermee juist ontzien van extra regels.
Hoe vaak moet je dit checken?
| Toets | Wanneer uitvoeren? | Tip |
|---|---|---|
| Zelfstandigentoets | Bij nieuwe opdrachtgevers of na een grote wijziging in jouw situatie (bijv. rechtsvorm, AOV, pensioen) | Zie het als je ondernemersbewijs; check jaarlijks of bij veranderingen |
| Werkrelatietoets | Bij elke nieuwe opdracht of verandering in samenwerking (bijv. van projectprijs naar uurtarief) | Neem de vier punten op in je opdrachtbevestiging en toets opnieuw bij twijfel |
AOV en pensioen worden verplicht
Iedere zelfstandige moet:
- Arbeidsongeschiktheid afdekken: via verzekering, broodfonds, buffer of ander vangnet
- Pensioen opbouwen: via lijfrente, beleggingen, pensioenfonds of vastgoed
Hoe je dit regelt, kies je zelf – zolang het maar marktconform en aantoonbaar is.
Wat merk jij ervan als deze wet er komt?
- Meer zekerheid over opdrachten – opdrachtgevers krijgen duidelijkheid en zullen eerder weer zelfstandigen inhuren.
- AOV en pensioen worden belangrijker – regel je dit nu, dan voorkom je problemen later.
- Sneller duidelijkheid bij conflicten – via de commissie in plaats van een dure rechtszaak.
Geef je mening vóór 23 juni via de internetconsultatie
Tot en met 23 juni kun jij je mening geven over het wetsvoorstel via de officiële internetconsultatie. Dit is niet voor de vorm: alle reacties worden verwerkt en gaan mee naar de Tweede Kamer. Hoe concreter jij je zorgen of steun verwoordt, hoe groter de kans dat de wet daarop wordt aangepast.
Kortom: jouw stem telt écht mee.